Diqqat! Sayt sinov (test) rejimida ishlamoqda.
Eski talqin

Osmonga qaratilgan 36 metrlik yoy: Ulug'bekning Fahriy sekstanti

IxtirochiMirzo Ulug'bek
DavrXV asr
SohaAstronomiya

Samarqanddagi rasadxonada qurilgan ulkan asbob yordamida yil uzunligi bor-yo'g'i 25 soniya xatolik bilan aniqlangan.

Mirzo Ulug'bek (1394–1449) — temuriy hukmdor va buyuk astronom. 1420-yillarda Samarqandda u o'z davrining eng yirik rasadxonalaridan birini barpo etdi.

Rasadxonaning asosiy asbobi — Fahriy sekstanti edi. Uning radiusi taxminan 36 metr bo'lib, yarmi yer ostiga qurilgan yoy shaklida edi. Sekstant yulduzlarning meridiandan o'tish paytidagi eng katta balandligini o'lchash uchun ishlatilgan. Asbob shunchalik katta bo'lganki, u oddiy qo'l asboblariga qaraganda ancha aniq natija berardi.

Rasadxonada olib borilgan kuzatuvlar natijasida 1018 ta yulduz joylashuvi aks etgan katalog — «Ziji jadidi Ko'ragoniy» yaratildi. Rasadxona olimlari yil uzunligini haqiqiy qiymatdan atigi 25 soniya farq bilan aniqladilar. Yer o'qining og'ish burchagini esa shunday aniq o'lchadilarki, ularning natijasi hozir qabul qilingan qiymatlar oralig'iga to'g'ri keladi.

Bugungi ahamiyati

Ulug'bek rasadxonasi o'rta asrlar astronomiyasining cho'qqisi bo'ldi. Uning katalogi Yevropada ham o'rganilgan, Samarqand esa jahon ilmining markazlaridan biriga aylangan.